Beta Nassau video Piotr Wyrzykowski
Op 25 augustus 2010 werd in Rawicz ( Polen ) de conferentie “ Sztuka Blizka i Daleka “ ( Kunst dichtbij en veraf ) gehouden. Zelf was ik een van de sprekers met mijn referaat over het kunstprojekt H87. Andere sprekers waren Orest Holubets, kunsthistoricus en criticus uit L’viv Oekraiene en Krzysztof Dobrowolski verbonden aan het WRO ART Center te Wrocław. WRO ART Center richt zich sterk op nieuwe media in de kunst zoals videoart. Voor de conferentie liet Krzysztof Dobrowolski enkele voorbeelden zien uit de verzameling “ The hidden decade “. Poolse vroege videoart. Een video bleef me enorm bij. Dat was Beta Nassau uit 1993 van de kunstenaar Piotr Wyrzykowski.
Het is wellicht spugen in het wijwatervat maar ik heb altijd een erg kritische verhouding gehad tot abstracte schilderkunst. Soms grenzend aan afkeer omdat mindere goden in de schilderkunst erg makkelijk onkunde verhullen in een makkelijk abstract expressionisme. Dit neemt niet weg dat ook ik moet erkennen dat in de 20e eeuwse kunstgeschiedenis abstracte kunst een zeer belangrijke plaats heeft ingenomen. In het nederlands kunstonderwijs heeft dat geresulteerd in dat non figuratie en abstractie de academische norm werd, waar aan men zich pas in het midden van de jaren 90 wist te ontworstelen. Toen werd er weer voorzichtig figuratief geschilderd.
Abstracte schilderkunst wordt meestal primair benaderd als product van een rationeel modernistisch proces. Men gaat terug tot de pure vorm, kleur en compositie. Haast wetenschappenlijk en wiskundig. Ten dele is dat ook zo maar juist de interessantere abstracte kunstenaars lieten zich leiden door een wel haast oud testamentische gedrevenheid waar de Dortse Synode een puntje aan kon zuigen. Het strenge cerebrale karakter van abstracte schilderkunst sluit behoorlijk aan bij de fixatie op het woord en de argwaan tegenover het beeld in de reformatorisch Nederlandse cultuur. Het geeft te denken dat in de eerste helft van de 20e eeuw juist in Protestantse landen een erg sterke hang was naar abstracte kunst waar in Katholieke landen met een focus op mysteriebeleving juist het Surrealisme diep wortel schoot. Piet Mondriaan die uit een streng Christelijk hervormd nest kwam is een prachtige illustratie van deze these. Bij andere grootmeesters van de Abstractie ,Barnett Newman en Mark Rothko, bemerk je dat ook bij hen de hete adem van de wrekende demiurg uit het oude testament, in hun nek staat te hijgen. Het genie Yves Klein valt enigzins uit het geschetste kader . Een streng protestantse of orthodox joodse achtergrond is me niet bekend bij hem. Yves Klein combineerde een zekere speelsheid van gedachte met een streng abstract concept.
In mijn beleving en dat gaat misschien ver zit er in de abstracte schilderkunst een onbewust religieuze onderstroom welk vijandig staat tegen het afbeelden van de werkelijkheid. Zoals het 2e gebod bepaalt: Maak geen godenbeelden, geen enkele afbeelding van iets dat in de hemel hier boven is of van iets beneden op de aarde of in het water onder de aarde.
Voor iemand afkomstig uit een katholiek gekleurde cultuur waarin het beeld juist heel belangrijk is als boodschapdrager komt deze strengheid zachtjes gezegd vreemd over.
Wat schilders als Barnett Newman en ook Yves Klein met zijn blauwe monochromen wel weergaloos wisten te bereiken is dat je als toeschouwer een vermoeden krijgt van “het oneindige” . Dit is abstracte schilderkunst op zijn best. Het weergeven van iets wat onbenoembaar en onmeetbaar is. In dat opzicht heeft de abstracte schilderkunst zijn relevantie bewezen.
Bij het bekijken van Beta Nassau is het vrij gemakkelijk een zelfde gewaarwording te ervaren. Het is videoart maar het komt over als een abstract schilderij. En dan niet zomaar eentje maar een doek van erg hoog niveau. De associaties gaan richting Newman en nog vaker doet het herinneren aan de abstracte doeken van Richter. Maar waar zitten we naar te kijken ? Een video waarvan de camera een vast standpunt heeft en een vaste lensinstelling. De eerste momenten zie je beeldvullend golfpatronen en schittering van water. Na enige tijd schuift er van rechts een vlak in beeld . In de volgende minuten zien we van rechts naar links de meest fantastische abstracte patronen voorbij schuiven. Rood en blauw zijn de meest opmerkelijke kleurvlakken met daarbij accenten van geel en bruin.
Omdat de menselijke waarneming geconditioneerd is door de zichtbare wereld worden abstracte patronen vaak bewust of onbewust geinterpreteerd als landschappelijk of met andere motieven uit de realiteit. Dit tegen de bedoeling van zuivere abstractie in. Het gaat over kleur, structuur, kwaststreek etcetera. Het lijkt alsof Beta Nassau speelt met deze spagaat. Je ziet kleur, structuur, vorm, het hele non figuratieve spectrum komt voorbij. Echter , ineens klinknagels ? Later een patrijspoort ? Letters van een naam, BETA NASSAU. We staan minuten lang ons te vergapen aan een ge-erodeerde scheepsromp die voorbij komt varen.
Soms is de zichtbare werkelijkheid mooier dan de mooiste abstracte schilderkunst.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten